Quo Vadis, Afrikaanse Stories?

Almal wat my blog lees, is waarskynlik oud genoeg om vertroud te wees met Spies & Plessis wat in die middel- tot laat jare tagtig op TV was. Dit moes noodwendig baie laat op Vrydagaande uitgesaai word omdat hulle kru woorde soos donder, drol en stront gebruik het, en vir die gemiddelde landsburger het dit net nie gedeug op daardie stadium nie. (Skynbaar moes dit ‘n leeftyd voor albums soos Lekker Stoutgat Treffers & Sies Jou Vark gewees het.) Ek dink in elk geval S & P was ʼn program in goeie smaak gewees, nou dat ek al ʼn paar keer gelukkig of ongelukkig Maak ʼn Las gekyk het; g’n wonder party mense dink Afrikaners is kommin nie. Uiteraard het ek, omdat ek daardie tyd al kisboude gespeel was, nooit Spies & Plessis gekyk nie, maar ek het later uittreksels van sekere dinge op S&P gesien.

Hoe ouer ek word, hoe meer dink ek S & P het ʼn Volkserfenis neergelê wat nie almal op daardie stadium besef het nie – en dit was die Volkserfenis van die Afrikaanse Volksverhaal. Eintlik is Volksverhaal die verkeerde woord. Die Afrikaanse Staaltjie is dalk ʼn beter beskrywing. En die Kuns om so ʼn staaltjie te kan vertel. Of jy Oom Jan Spies gehoor of gesien of gelees ʼn staaltjie vertel het - daar was net nooit beter nie. Ek sal nooit sy vertelling van Waaksaam vergeet nie. Net so sal ek nooit Oom Tolla van der Merwe se Citrusdal Marathon vergeet nie, alhoewel Oom Tolla nie my gunsteling was nie. My naasgunsteling is Pieter Pieterse – maar ek hou meer daarvan om hom te lees as om hom te hoor – behalwe as dit oor Swerwerskos & allerhande konkoksies was. My middelrif raak seer as ek net aan sy storie, Jambruin tender sy laaste tender dink; net so wil ek ʼn hele boks snesies gaan haal wanneer ek dink aan sy storie Sondag, anderdag, Woensdag. Ek dink nie dis die presiese titel nie, maar dit was op daardie trant. En wie sal ooit oom Koos Meyer se stories van sy stuitige studente dae en sy Volla sonder ʼn enjin vergeet? Wie sal ooit Danny Pretorius se storie (in Zoeloe, nogal) vergeet van die bantoe wat voor die Landdros sy storie vertel van hoe dit gekom het dat Natuurbewaring met sy .22 geweer sit?

Die punt waarby ek so lank draai om uit te kom is dit: Afrikaans het ʼn waardevolle skat van sulke stories; ongelukkig, noudat oom Jan en oom Tolla en die meeste van daardie generasie vertellers Sipresse toe is, word daardie skat verwaarloos, en raak hy dalk heeltemal verlore. Onwillekeurig vra ek myself ook, hoeveel goeie staaltjies is daar buite wat verlore raak, bloot net omdat dit nooit opgeteken word nie? As jy wil sien wat ek bedoel, kliek gerus hier.

Daar is ongelukkig ook ʼn parallel tussen die modernisering en verstedeliking van die Afrikaner en die habitat van soveel dierespesies wat as gevolg van verstedeliking bedreig word. Die habitat waarin ons Volksverhale en -staaltjies gegroei het bestaan amper nie meer nie. Die meeste van die staaltjies is ongelukkig afhanklik van die plaas milieu. Soveel van die dinge wat in so ʼn staaltjie ingaan het ʼn bietjie kennis nodig van ʼn plaas se werkinge – en daar is betreklik min mense in my generasie wat nog daardie kennis het; ons kinders gaan desnoods nie daardie kennis hê nie.

As ons in my generasie nie iets daadwerkliks aan die toedrag van sake gaan doen nie, gaan ons kinders nie die staaltjies hê nie. As ek vir bloubloed mag aanhaal oor stories, en dit van toepassing maak op post-moderne stories, “daar is niks daaruit te leer nie en geen voordeel om daaruit te trek”. Vandag se stories is oor die algemeen niksseggend en leeg.

Hier is wat ek daaraan gaan doen: In my familie is daar ʼn rykdom sulke soortige verhale en staaltjies. Ek gaan seker maak dat ek hulle dokumenteer voordat hulle graf toe gaan saam met die ooms en die tannies,  die oumas en oupas. Die ma’s en pa’s moet maar hul eie stories neerskryf; hulle weet hoe

Hierdie stories wil ek graag edit en publiseer, aangebied op ʼn manier wat mense wat nie die plaasagtergrond het nie, dit kan verstaan. Dit wil sê, ek wil die kennis wat nodig is om die storie te verstaan ook voorsien. Hierdie kultuurskat, ons stories, moet behoue bly vir die nageslagte. Indien jy my behulpsaam wil/kan wees met so projek, stuur asseblief vir my ʼn e-possie. Ek het nog nie oor die geregtelike aspekte van so ʼn versameling stories van soveel verskillende bronne gedink nie, en as iemand my met regsadvies daaroor kan bedien, sal ek ook dankbaar wees.

Ek dink hoeka die tipe mens wat Afrikaanse blogs lees is die regte mens om by te begin as jy sulke stories wil versamel.